و يك صورت در جانب شمال است از منطقه البروج و پانزده در جانب جنوب و دوازده بر نفس منطقه و حوالى آن كه صورت‌هاى دوازده برج است ، و حفير هر يك از آن صور را به تفصيل در اين شرح ذكر مىكنم ، اگر چه موجب اطناب است تا اينكه ناظرين سموات و عارفين كواكب را معلوم شود اتقان صنع فلك دوّار ، و مشخّص گردد كه تبرّج و آراستگى به چه مقدار و چه اندازه است ، سيّما تبرّج فلك البروج كه بنا بر قول اهل هيئت همهء تبرّجها و زينتها و ركوز كواكب در آن است ، و تا آنكه ذكر آنها شرحى باشد از براى آيهء شريفهء وَ زَيَّنَّا السَّماء الدُّنْيا « 1 » و بيانى باشد از براى اتقان مذكوره در فقرهء « و اتقن صنع الفلك الدوّار - الى آخرها . » و ها انا اشرع في المقصود بعون اللّه الملك المعبود . بيان صورتهاى شمالى كواكب امّا از صورتهاى شمالى ، اول صورتى كه به قطب عالم نزديك‌تر است ، بنات النعش صغرى است ، و دويم بنات النعش كبرى است ، و هر يك هفت ستاره‌اند « 2 » ، و بعضى هر دو را به خرس تشبيه كرده‌اند ، اوّل را دبّ اصغر گويند ، و او را بى سر تصوّر كرده‌اند ، و دو ستاره كه بر سينهء او باشد آن را فرقدان « 3 » گويند ، يكى از ديگرى روشن‌تر باشد و يك ستارهء روشن كه بر ذنب « 4 » اوست آن را جدى خوانند و به او قبله شناسند ، و او نزديكترين ستاره‌اى است به قطب شمالى ، و به اين جهت است كه حركت آن ظاهر نگردد . و از اين هفت ستاره ، ستارهء كوچك آن را سم آهو گويند ، و دويم دبّ اكبر گويند و

--> ( 1 ) فصلت : 12 ، ع : انا زينا . . الصافات : 6 . ( 2 ) ع : و هر يك را هفده ستاره است . ( 3 ) دو ستارهء روشنند بر سينهء خرس كوچك و از دنبال او با ديگر ستارگان سخت خرد شكلى همى آيد همچون هليله ( التفهيم بيرونى ص 99 ) دو ستارهء نزديك قطب كه بدان راه شناسند ( منتهى الارب ) . ( 4 ) دم .